درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس چهارم

آن شب خانواده‌ی آقای امیری و مهمان‌هایشان همه در ایوان خانه دور هم نشسته بودند و درباره‌ی آنچه دیده بودند، گفت‌وگو می‌کردند. آقای امیری گفت: فردا شب مهمان‌های دیگری هم داریم. می‌دانید که پویا، پسرخاله‌ی محسن، دانشجوی رشته‌ی تاریخ است. او دوستی هلندی به نام توماس دارد که به ایران آمده و مثل همه‌ی خارجی‌ها مشتاق است از آثار باستانی کشور ما دیدن کند. آنها فردا از جاهای دیدنی همدان بازدید می‌کنند و شب برای استراحت به خانه‌ی ما می‌آیند.

عصر آن روز مهمانان جدید آمدند و همه دور هم جمع شدند. پویا گفت: ما فردا به شیراز می‌رویم، می‌خواهیم تخت جمشید را ببینیم. علیرضا و محسن گفتند: کاش ما هم می‌توانستیم با شما بیاییم. آقای امیری رو به برادرش کرد و گفت: خوب است بچّه‌ها با آنها بروند؛ البتّه اگر شما و مادر علیرضا اجازه بدهید. پدر علیرضا گفت: از نظر ما اشکالی ندارد. پویا گفت: از اینکه می‌بینم بچّه‌ها به دانستن تاریخ کشورمان علاقه دارند، خوشحالم. مادر علیرضا گفت: فقط خواهش می‌کنم با احتیاط رانندگی کنید و همه کمربند ایمنی ببندید.

پاسارگاد

پاسارگاد در حدود 130 کیلومتری شیراز قرار دارد. وقتی اتومبیل به پاسارگاد رسید، همه پیاده شدند. پویا به اطراف نگاهی کرد و گفت: ببینید، آرامگاه کوروش در اینجا قرار دارد. در این مکان آثار تاریخی دیگری هم هست.

علیرضا پرسید: کوروش که بود؟

پویا جواب داد: کوروش مردی از قوم پارس بود او پس از جنگ‌های فراوان با مادها آنها را شکست داد و حکومت قدرتمند هخامنشیان را به وجود آورد. کوروش پادشاهی خردمند و باهوش بود. او با مردم سرزمین‌هایی که فتح می‌کرد با احترام و مهربانی رفتار می‌کرد.

تخت جمشید

آنها بعدازظهر آن روز به تخت جمشید رفتند. توماس در حالی که با تعجّب به ستون‌های عظیم نگاه می‌کرد، پرسید: چگونه در 2500 سال پیش، چنین بنای عظیمی ساخته شده است؟

پویا به زبان انگلیسی برای توماس توضیح می‌داد و بعد سخنانش را برای بچّه‌ها به فارسی ترجمه می‌کرد.

او در بخشی از توضیحاتش گفت: در این مکان کاخ‌های وسیعی قرار داشته است که باقی‌مانده‌ی تالارهای پذیرایی آنها را هنوز هم می‌توانید ببینید. خوب است بدانید که پلّکان اصلی تخت جمشید در هر طرف 111 پلّه دارد.

این بنا به فرمان داریوش اوّل ساخته شد و ساختن آن سال‌ها طول کشید. در ساختن این بنا صدها نفر از اقوام و ملیت‌های مختلف، که در قلمرو هخامنشیان زندگی می‌کردند، شرکت داشتند. آنها برای این کار دستمزد می‌گرفتند. البتّه معماری اصلی تخت جمشید را اقوام پارسی انجام داده‌اند.

ستون‌های سنگی تخت جمشید بیش از ده متر ارتفاع دارند و از شگفتی‌های معماری جهان هستند.

کارگران سنگ‌ها را از کوه‌های دور و نزدیک می‌بریدند و با گاری به این محل می‌آوردند.

بعد هم آنها را با قرقره و طناب بالا می‌کشیدند. آنها سنگ‌ها را تراشیده و نقش‌های زیبایی روی آن کنده‌اند.

تخت جمشید محل برگزاری جشن‌های هخامنشیان، به خصوص جشن نوروز، بوده است.

محسن گفت: پس داریوش از شاهان مهمّ هخامنشی بوده است.

پویا پاسخ داد: بله، در زمان او ایران وسعت زیادی پیدا کرد. اداره‌ی این کشور پهناور کار ساده‌ای نبود. برای همین، داریوش دستور داد آن را به بخش‌هایی تقسیم کنند. بعد هم برای هر بخش یک شهربان انتخاب کرد.

علیرضا گفت: مثل امروز که کشور ما به چندین استان تقسیم شده است؟ پویا ادامه داد: بله، دقیقاً. یکی دیگر از کارهای مهمّ داریوش، ساختن راه‌ها بود.

به دستور او در سرزمین پهناور ایران راه‌های زیادی ساختند. راه‌ها مهم‌ترین وسیله‌ی ارتباط میان شهرها و روستاها و پایتخت بودند.

مهم‌ترین و طولانی‌ترین این راه‌ها راه شاهی نام داشت. علاوه بر اینها، در کنار جادّه‌های اصلی محل‌هایی به نام چاپارخانه ساخته شدند.

در چاپارخانه‌ها همیشه اسب‌های تازه نفس آماده‌ی حرکت بودند. پیک‌ها (نامه‌رسان‌ها) در آنجا اسب خود را عوض می‌کردند و سوار بر اسب‌های تازه نفس، نامه‌ها را به دورترین نقاط کشور می‌رساندند. از دیگر کارهای مهمّ داریوش این بود که دستور داد سکّه‌هایی از طلا بسازند. او همچنین یک سپاه ده هزار نفری از سربازان ورزیده، که همیشه آماده‌ی جنگ بودند، تشکیل داد.